Beliğ paşa ve tarih yazan sineması…

Beliğ Paşa Sineması, Başkent Lefkoşa’nın “Yediler” Bölgesinde ilk profesyonel film gösterisinin yapıldığı Türk salonudur.

Beliğ paşa ve tarih yazan sineması…
  • 17 Aralık 2017, Pazar 11:04

Ahmet TOLGAY

Salonun mimari çizimleri yapılırken, Kahire’deki bir sinemanın planlarından yararlanılmıştı. 30’lu yılların sonuna doğru Mısır’dan Kıbrıs’a gelip yerleşen adın Osmanlılardan Beliğ Paşa tarafından inşa edilen bu zamanın en modern sinema salonunda, Türklerin ilk sinema teknisyenlerinden Ahmet Cemali’nin de film gösterdiği biliniyor. Daha sonra Rum bölgelerinde sinemacılığı önemli bir sektöre dönüştürecek olan bazı genç Rumlar, ilk eğitimlerini Beliğ Paşa Sineması’nda Ahmet Cemali’den, onun yanında çalışarak alırlar. Ahmet Cemali de Kıbrıs’a sinemayı ilk getiren girişimci olarak bilinen Mustafa Ali’nin (Sinemacı Mustafa) yanında yetişmiş bir teknisyendi.
   Amerika'ya göçmen olarak giden Mustafa Ali adlı Kıbrıslı Türk, oralarda barınamayınca birkaç yıl sonra sevgili ülkesine elle çalıştırılan bir projeksiyon makinesi ve sandıklar dolusu sinema filmiyle dönmüştü. Tarih, 1913'ün Mart ayıydı… Yani, insanların Paris'te, Lumiere Kardeşler sayesinde, ilk kez sinema büyüsüyle tanışmalarının 18'inci yıldönümü...
   Kıbrıs'ta "Sinemacı Ali" olarak isim yapan ve daha sonra teknik yeteneğiyle birlikte mesleğini de oğlu Kemal Sinemacıoğlu'na devredecek olan bu girişimci Türk, Beliğ Paşa’dan önceki ilk sinema salonunu Lefkoşa'nın Sarayönü diye bilinen sokaklarında, bugünkü Ulusal Birlik Partisi binasının tam arkasında açmıştı… Bu aynı zamanda Kıbrıs’ın genelinde açılan ilk sinema salonuydu.
   O ilk salaş salondan çok daha gelişmiş ve konforlu olan Beliğ Paşa Sineması ilk açıldığında, film gösterilmeden önce “El Hami” isimli İstanbullu bir müzisyenin topluluğundan klasik saz eserleri icra edilirdi. Sinemanın locaları ailelere ve kadınlara ayrılmıştı. Salonda ışıklar yanık olduğu sürece, locaların perdeleri kapalı tutulurdu.
   Beliğ Paşa Sineması salonunun başka bir işlevi daha olmuştu. İkinci Dünya savaşı dönemi olan 1940 – 45 yılları arasında İngiliz askerlerinin devam ettiği “Kit – Kat” adlı bir gece kulübüne dönüştürülmüştü burası. Zaten savaş dolayısıyla sinemada gösterilebilecek filmler bulmak da mümkün değildi. Bu dönemde, salonun sahnesinde, alkollü bir ortamda, dans ve varyete gösterileri sunuluyordu. 
   1945 – 49 yılları arasında bu salonun “Music Palace”ın sahibi Kiprianos’a kiralandığı bilinir. Artık savaş bitmiştir ve bu dönemde salonda İngilizce filmler oynatılmaktadır. O dönemde sık sık İstanbul’dan Kıbrıs’a gelmekte olan Raşit Rıza Tiyatro Topluluğu da büyük ilgi gören temsillerini bu salonda sunmaktadır.
   1949’da salon Vahe Nigogosyan adlı Ermeni iş adamına kiralanır. Mal sahibi Beliğ Paşa Ailesi’ne kira bedeli olarak her gece 20 sterlin ödeyen Nigogosyan, İstanbul’dan ithal ettiği Türk filmleriyle Türk halkına hitap etmektedir. Vahe Nigogosyan 50’li yılların sonunda Lefkoşa Türk bölgesinde inşa edeceği sinemayı toplumlararası çatışmaların başlamasından sonra çalıştıramaz ve Boyacı Ailesi’ne devreder. Sözünü ettiğim sinema ünlü “Zafer Sineması”dır…  Emektar Beliğ Paşa Sinemasının 1954 yılında nedeni belirlenemeyen bir yangında yanıp kül olması, alternatif bir salon olarak “Zafer Sineması”nın inşasına neden olmuştu..
   Kıbrıs Türk halkını başkent Lefkoşa’da ilk kez modern bir sinema salonuna kavuşturan Beliğ Paşa, Türk halkının önemli devlet ve kültür adamlarındandır.  1851’de Kıbrıs’ta doğdu. Çocukluk yıllarında ailesiyle birlikte Mısır’a göç etti. Öğrenimini Kahire’deki bir Fransız okulunda sürdürürken, Mısır’ı ziyaret eden Fransız Kraliçesi, 3’ncü Napolyon’un eşi Öjeni’nin dikkatini çeker. Fransa’ya götürülür ve Kraliçe’nin himayesinde Sarbonne Üniversitesi’nde hukuk öğrenimi görme şansını yakalar.
   Öğreniminden sonra Mısır’a dönünce hukuk kademelerinde reisliğe kadar yükselir. Ziraat ve dahiliye nazırlıklarında bulunur. Mısır Kraliyet Ailesi’nin vezir-i vüzeralığına dek yükselir. Osmanlı Padişahı tarafından “Paşa” unvanıyla ödüllendirilir. Tüm Mısır yasalarını yeni baştan düzenler. Emekliliğine kadar Mısır’ın en yüksek yasa görevlisi olarak kalır. Türkçeden başka, Arapça, Fransızca, İngilizce ve Yunanca dillerini çok iyi konuşup yazar ve okur.
   Emekli olunca vatanı Kıbrıs’a dönen Beliğ Paşa, burada kendini ve servetini kültür çalışmalarına ve sosyal aktivitelere adar. Soy ağacının bir bölümü, Osmanlı Yönetimi Kıbrıs’ta başlayınca İslamiyet’i kabul eden Venedikli Kont Hugo’ya, bir bölümü de Melatya (Malatya) köyüne uzanan Beliğ paşa, spora, tiyatroya, müziğe ve edebiyata olan ilgisini toplumuna da yansıtır. Sanat ve kültür hareketlerini motive eder. Adıyla anılan sinema salonunu inşa edip devreye koymasının yanı sıra, Kıraathane-i Osmaniye’yi, Türk Kulübü ile Kütüphanesi’ni de kuran odur.
   Her alanda toplumunun kalkınmasına yardımcı olan Beliğ Paşa, 1924 yılında 73 yaşında yaşama veda etti. Arşivi, torunu Dr. Fikret Rassım tarafından Girne’deki Kıbrıs Türk Milli Arşivi’ne bağışlandı…

Beğendim 0 Muhteşem 1 Haha 0 İnanılmaz 0 Üzgün 0 Kızgın 0

SEN DE DÜŞÜNCELERİNİ PAYLAŞ!

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yükleniyor

BU HABERİ OKUYANLAR BUNLARI DA OKUDU

YAZARLAR

tümü
    Takımlar O G B M Av P
1 BAF ÜLKÜ YURDU 0 0 0 0 0 0
2 BİNATLI YSK 0 0 0 0 0 0
3 CİHANGİR GSK 0 0 0 0 0 0
4 ÇETİNKAYA TSK 0 0 0 0 0 0
5 DOĞAN TÜRK BİRLİĞİ SK 0 0 0 0 0 0
6 ESENTEPE KKSK 0 0 0 0 0 0
7 GENÇLİK GÜCÜ TSK 0 0 0 0 0 0
8 GİRNE HALK EVİ 0 0 0 0 0 0
9 GÖNYELİ SK 0 0 0 0 0 0
10 KÜÇÜK KAYMAKLI TSK 0 0 0 0 0 0
11 L. GENÇLER BİRLİĞİ SK 0 0 0 0 0 0
12 LEFKE TSK 0 0 0 0 0 0
13 MAĞUSA TÜRK GÜCÜ 0 0 0 0 0 0
14 MERİT ALSANCAK YEŞİLOVA SK 0 0 0 0 0 0
15 TÜRK OCAĞI LİMASOL 0 0 0 0 0 0
16 YENİCAMİ AK 0 0 0 0 0 0
yukarı çık