Büyüleyici iki el sanatı; İpek kozası ve Lefkara işi

banner37

KIBRIS Ekran, HASDER El Sanatları Merkezi’nde verilen Kıbrıs kültürüne ait kurslara tek tek katıldı; çalışmaları yerinde gördü

Büyüleyici iki el sanatı; İpek kozası ve Lefkara işi
banner90
banner99

Aliye ÖZENCİ

HASDER El Sanatları Merkezi’nde verilen kurslar arasında Lefkara ve Koza işi de var… Kültürümüzün izlerini taşıyan bu iki el sanatına ilgi oldukça fazla.


Kurs eğitmeni Aysel Kuburlu, 2001’den beri zarif ve büyüleyici olan bu el sanatlarının ince işçiliğini merak edenlere öğretiyor.  Kuburlu, “Bilmediklerimi öğrendiğim, bildiklerimi ise öğrettiğim bu merkez, benim için hem okul hem de bir aile” diyerek, dikiş, nakış, koza ve Lefkara işini zaman içerisinde öğrenerek kendini geliştirdiğini söyledi.
 


Merkezde sergilenen İpek kozası ve Lefkara işlerinin el emeğiyle kumaşlar üzerine dikildiğini ve daha sonra diğer atölyelerin eğitmenleriyle fikir alışverişinde bulunarak, yine el birliğiyle modern süs eşyalarına dönüştürüldüğünü anlattı.

  Kuburlu, “Her atölyenin ve her eğitmenin farklı görevleri vardır. Ama bizler HASDER El Sanatları Merkezi olarak en güzelini üretebilmek için fikir ve el birliğiyle çalışıyoruz. Örneğin kadife kumaş üzerine diktiğimiz kozalar ile keten üzerine işlediğimiz Lefkara motifleri, cam ve tahtayla birleştirip müşterinin ihtiyacına, beklentisine ve modern çağa uygun olarak hazırlanıyor” dedi.


El emeği göz nuru olan Lefkara ve Koza işini öğrenmek isteyenlerin sabırlı olması gerektiğine dikkat çeken Kuburlu, “Boş oturmak, hamlaştırır... El işleriyle uğraşmak hem ruhen hem de bedenen insana iyi gelir. Üretmek yaşam enerjisi verir, dinç tutar… Sanat ile uğraşan kolay kolay yaşlanmaz” diyerek el sanatı öğrenmek isteyen herkesi HASDER El Sanatı Merkezine davet etti.  

İpek kozası yetiştiriciliği


HASDER El Sanatları Merkezi’nde bulunan Koza İşi Atölyesi’nde birbirinden farklı ve göz alıcı süs eşyaları üretiliyor. Ziyaretçi ve kursiyerlerin en çok ilgi gösterdiği ürünler, duvar tablosu, tepsi ve bardak altlıkları…


İpek kozası böceğinin yumurtadan çıkıp koza haline gelerek el sanatıyla buluşma hikayesi de büyüleyici…


Kuburlu bu kozaların atölyeye geliş sürecini şöyle anlattı:


“Bu el sanatının yapımında kullanılan en önemli malzeme, ipek böceği yumurtası… İpekböceklerinin yumurtaları kapalı bir kavanoz içinde, serin ortamda saklanıyor. Havaların ısınmasıyla birlikte dut ağaçlarının da yaprak vermeye başlaması, ipek böceklerinin yumurtalardan çıkmaya hazırlandıklarını müjdeliyor. 


Karton kutu içerisine yerleştirilen yumurtalardan çıkan ve kurtçuğa benzeyen ipek böceğinin büyüme evrelerine ise; tırtıl ve güve (kelebeğe benzeyen) adı veriliyor.


Tırtıl haline gelen ipek böceği, büyüyüp kaliteli ipek üretebilmesi için en çok sevdiği yiyecek olan dut yaprağıyla beslenmeye başlıyor.


Üretilen ipeğin kalitesinin yüksek olmasının temel kuralı, böceklerin dengeli ve düzenli beslenmesidir. Kutu içerisindeki solgun dut yaprakları her gün temizlenerek yerine tazeleri yerleştirilir.


Büyüyen tırtıllar 3 hafta sonra yavaş yavaş koza örmeye başlar. Örme işlemi için köşelere ihtiyaç duyarlar. Bu nedenle kutu içerisinde daha fazla köşe oluşturmak ve destek amaçlı küçük dallar eklenir.


Tüketilen dut yaprakları artık ipek olmaya başlar… Fıstık kabuğuna benzeyen kozaların örümü tamamlanmış demektir. 


banner134
Örümü biten kozaların içindeki güvelerin (kelebekler) rahatça dışarı çıkmasını sağlamak için, yetiştirici kozaların ortasına veya baş kısmına kesik (çizik) atıyor. Özgürlüğüne kavuşan güveler kuluçka döneminde çiftleşir ve her yeri yumurta doldurur. Yetiştirici, bu yumurtaları bir sonraki üretim yılana kadar yeniden saklar”.

Dikkat ve sabır isteyen bir sanat


 

  HASDER El Sanatları Merkezi, ipek böceği yetiştiriciliğinin çok hassas bir konu olduğunu ve böcekleri üretebilecek bir ortama sahip olmamalarından dolayı ürünü ülkemizdeki ipek kozası yetiştiricilerinden elde ediyor.


İpek kozası yetiştiricisi, içi boşalan kozalar, kutulardan toplandıktan sonra korunaklı bir yerde 1 yıla kadar saklayabiliyor.


Türkiye’den gelen kozaların beyaz yerli üretim olanların ise sarı renkte olduğunu belirten Kuburlu, bu işin nasıl yapıldığını anlattı:


“Büyük bir emekle atölyemize ulaşan sarı veya beyaz renkteki koza’lar sabırla, tek tek makasla kesilip şekillendirilir. Kozalar kadife kumaş üzerine iğne iplik yardımıyla dikilir. Kumaşın gergin durması ve daha gösterişli görünmesi için etrafına dantel işi işlenir. Bu da koza ile yapılan motifin daha net ve hoş görünmesini sağlar. Kişinin el becerisine uygun olarak tablo, bardak altlığı, tepsi, broş, saç tokası ve buna benzer bir çok ürün yapılabiliyor”.
 


Çok hassas olan bu ürüne narin davranılması gerektiğini belirten Kuburlu, ince işçilik isteyen bu el sanatının ustalığı, yavaş, dikkatli ve sabır göstererek işlemek olduğunu söyledi.

Lefkara işi…


HASDER El Sanatları Merkezi Eğitmeni Aysel Kuburlu ile sohbetimize Kıbrıs’a özgü el sanatı olan Lefkara işiyle devam ettik.


Bir dönem Kıbrıs’ta genç kızların çeyiz sandığının olmazsa olmazı olan Lefkara işi, günümüzde çok fazla tercih edilmiyor.


Bugün tek tük Kıbrıs evlerinde rastladığımız ve halkın kendi kullanımı için yaptığı yatak örtüsü, masa örtüsü gibi işler ise yavaş yavaş naftalin kokulu dolaplardaki yerini alıp unutulmaya başladı.


HASDER El Sanatları Merkezi ise tarihçesi 16. yüzyıla dayanan bu el sanatını canlı tutmak ve gelecek nesillere aktarabilmek için kurslar düzenliyor. Bir dönem Kıbrıslı kadınların geçim kaynağı olan ve evlerinin köşelerini süsleyen bu uğraş, böylece günümüzde yeniden hobi olarak hayat buluyor.


HASDER El Sanatları Merkezi Eğitmeni Kuburlu, ana malzemesinin Keten kumaş, iğne, iplik ve makas olan Lefkara işinin yapılışını anlattı:


“Lefkara işinde kullanılan keten kumaş İrlanda’dan Rum tarafına, oradan da bize ulaşıyordu. Ama bugün bu kumaşa ulaşmak daha kolay. O yıllarda neredeyse her evde Lefkara işi yapan bir kadın vardı. Çocukken onları izler ve merakla öğrenmeye çalışırdım. Zaman içerisinde bu işi öğrendim ve bugün öğrenmek isteyenlere öğretiyorum”.


Lefkara işinde en çok bilinen motifler yıldız, kare, dere, hurma ve Lapta işidir diyen Kuburlu, yüzden fazla tekniği bulunan bu el sanatında bazı motiflerin zaman içerisinde unutulduğunu söyledi.


Günümüzde çanta, telefon kılıfı, bardak altlığı, maske gibi ürünler üzerinde gördüğümüz Lefkara işi merkezde sergilenen ürünlerle ve düzenlenen kurslarla yaşatılmaya devam ediyor.

YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner75