Kıbrıs Türk şiirinde küçük harf kullanımı

banner37

Kıbrıs Türk şiirinde küçük harf kullanımı
banner90
banner8

Ahmet UÇAR


Şiirin diğer edebi türlerden en büyük farkı anarşist bir ruha sahip olmasıdır. Şiir, kabullenilen, eyleme konulan tüm kurallara karşı çıkmaya meyilli bir ruha sahiptir. Ondaki bu ateşli ruh sürekli değişimi ve dönüşümü zorunlu kılar.

Türk Dil Kurumunun Yazım Kılavuzu’na veya ders müfredatlarındaki yazılı anlatım konularındaki yazım yanlışları bölümüne baktığınızda büyük harflerin kullanıldığı yerler maddesinde şöyle bir ifadeyle karşılaşırsınız: dize başlarındaki kelimelerin ilk harfleri büyük yazılır.


Söz konusu yazım klavuzu düzyazı yazarken dilbilgisine dikkat edilmesi noktasında birçok bilgi sunsa da şiirle savaşacak bir güce sahip değildir. Attila İlhan’da yaygın bir şekilde görülen büyük harf kullanma kuralına başkaldırı, günümüzde birçok şiirde kendine varlık alanı bulmaktadır. Kıbrıs Türk şiirine bakıldığında buna uygun örneklerle karşılaşırız.

Şiirlerden örnekler


Neşe Yaşın


NeşeYaşın’ın Geceye Düşen Gül (Üşümüş Kuşlar kitabı) şiirinde geçen “İç içe bakıyoruz / geceye düşen güle / kavuşur gibi / bir çocukluk bahçesinde” dizelerinde ilk dizenin ardından diğer dizelerin küçük harflerle devam ettiğini görürüz.


Yaşın’ın Harflerin Arkeolojisi (Üşümüş Kuşlar) şiirinde geçen “Ruhumda şimşeklerin çakışını gördüm / suların ürperişini / kanlı ay bezlerinde/ bir melek titreyişi” dizelerinde ilk dizeden sonraki diziler küçük harflerle devam eder.


Yaşın’ın Hoyrat Bir Oyun (Üşümüş Kuşlar) şiirinde geçen “Gözlerinin tercümesi yok / şaşkın bir karmaşadır onlar / kekeme bir masal” dizelerine bakıldığında da ilk dizenin ardından gelen dizelerin ilk kelimeleri küçük harfle başlamıştır.


Yaşın’ın Büyülü Geçitler (Üşümüş Kuşlar) şiirinde geçen şu dizelerde de büyük harf uyumuna aykırılık görülür: Veda meleği dans ediyor/ ürpererek müziğiyle zamanın / üzgün içimde sana batan güneş / tutuşup ışıyan düş damlaları.

Jenan Selçuk

Jenan Selçuk’un şiirleri incelendiğinde de söz konusu aykırılık göze çarpar. Jenan Selçuk’un Çekirdek (Şeytanrı kitabından) şiirinde geçen “Olmasaydı/ onun için biriktirdikleri/ kuruyup gidenlerin/ nasıl katlanırdı/ yutulduğu bu karanlığa” dizelerinde de görüleceği gibi ilk dizenin ardından gelen dizeler küçük harflerle başlamaktadır.


Selçuk’un Uyanış (Şeytanrı) adlı şiirinde de aynı durumla karşılaşırız: Gerneşereksilkindi ilkyaz/ yemyeşil beşiğinde başakların,/ ikindi şekerlemesinden uyanması gibi bir bebeğin/ gamzeli gülücüklerle”. Görüldüğü gibi bu şiirde de ilk dizenin ardından gelen tüm dizelerde küçük harf kullanılmıştır.


Selçuk’un Lisi (Şeytanrı) şiirinde geçen “Kurumuş bahçelerin/ yağmalanmış evlerin/ ve kederden dökülmüş sıvalarınla/ siyahlara sarılı/ bekler bulmuştuk seni/ tuttuğım yasın dinmesini” dizelerine bakıldığında da küçük harf kullanımı dikkat çeker.

Fatoş Avcısoyu Ruso

banner134
Fatoş AvcısoyuRuso’nın ilk şiir kitabı Büyü’deki şiirlerin tümü küçük harflerle yazılmıştır. Öyle ki özel isimler bile düzyazıdaki kurallara uyulmadan yazılmıştır.


Ruso’nun Akis (Büyü) şiirinde geçen “istanbul//  martı seslerinin hatırlattığı/ zevk çığlıklarına/ gizlenen/ bir kadının bakışlarıyla…” dizelerinde İstanbul kelimesi bile küçük harfle başlamıştır.


Ruso’nun kitaba da ismini veren Büyü şiirinde geçen “kaçamak bir dokunuşla/ yüzümün/ mavi yalnızlığına/ iner parmakların” dizelerindeki tüm kelimeler küçük harflerle yazılmıştır.


Ruso’nun Dağınık Bir Şiir (Büyü) şiirinin 15. Bölümünde geçen “üzerinden geçip gittiğim/ eski bir yol şarkısı artık/ sesin” dizeleri de küçük harf kullanımına örnektir.

Kaya Çanca


Genç yaşta intihar ederek hayata veda eden Kaya Çanca’nın Y. Sokağı isimli şiir kitabına baktığımızda da küçük harf kullanımlarıyla karşılaşırız.


Çanca’nın “yıldıza yakınlığım” (Y. Sokağı) şiirinde geçen “size yakınlığım var/ herkese uzağım / siz de şimdi uzağımdasınız /gökte bir sürü yıldız /bütün yıldızlara uzağım /uzak bir yıldıza yakınlığım var” dizelerindeki tüm kelimeler küçük harflerden oluşmaktadır.


Çanca’nın “siz yıldız” şiirine bakıldığında da aynı durum göze çarpar: şu an yanımda olsanız /kırk yaşında bile olsanız /gökte bir yıldız parlasa /yalnızlık bende olmasa olmasa /dalıp dalıp gitmesen /ben dünyada olurdum”. Görüldüğü gibi bu dizelerde de küçül harf kullanımı söz konusudur.


Çanca’nın Ben Sizinim şiirinde de küçük harf kullanımıyla karşılaşırız: bütün yollar beni size götürür/ bütün yollar sizi bana getirir /karşılıklı hareket ederiz…”. Söz konusu dizelerde de görüleceği üzere tüm kelimeler küçük harflerle var olmuştur.

Zeki Ali


Zeki Ali’nin şiirlerinde de küçük harf kullanımıyla karşılaşılmaktadır. Zeki Ali’nin Zamansız adlı şiir kitabının Su Sesiyle şiirinde geçen “Ay ışığının/ esmer sularda kırılganlığını/ anlatır boynun” dizelerine göz attığımızda ilk dizenin ardından gelen dizeler küçük harfle devam etmiştir.


Zeki Ali’nin  Vakit (Zamansız) şiirinde geçen “İçine çekiyor bizi /uzakta bıraktığımız her şeyden /bu büyülenmiş vakit” dizelerinde de küçük harf kullanımıyla karşılaşılır.

Zeki Ali’nin başlığı bulunmayan şu şiirine (Zamansız kitabında bulunan bir şiir) baktığımızda da aynı unsur söz konusudur: Kaldıramayacağın/ bir yük olduğum zaman /ağır ağır indir beni /ağırlığımı bilmeyeyim”.


Tüm bu unsurları düşündüğümüzde edebiyat dünyasında estetik kabullenmeler noktasında bir toplum sözleşmesi imzalanmış gibidir. Şiirin her türlü kurala, kalıba karşı çıktığının bilincinde olan her şair, bu estetik özgürlükten yana tavır almaktadır. Öyle ki günümüzde Türkiye yaşayan şairlere de baktığımızda şiirlerinde küçük harf kullanımıyla karşılaşırız.


Söz konusu küçük harf kullanımı Kıbrıs Türk şiirinde de karşımıza çıkar. Kıbrıs’taki birçok şairin şiirinde küçük harf kullanma yaygındır.


 Yazımın sonlarına gelirken “Şiirin küçük harfle veya büyük harfle yazılmasının ne gibi bir önemi var” diye düşünen kişiler mutlaka olacaktır. Oysa şiir en işlevsel sanat türlerinden birisidir. Yani, bir şiirde yer alan tüm ögeler belli görevler üstlenmektedir, her kelimenin belli bir anlamsal veya sessel işlevi vardır.


Oluşturulan tamlamalar, ahenk, çizilen resim, anlatılan ile anlatım tarzı arasındaki ilişki, şiirin düzyazıyla yakınlığı ve uzaklığı önemli bir yer tutar. İşte bu nedenle düzyazıdaki şekilsel imla kurallarına şiirde uyulup uyulmayacağı da hem şairin hem günümüz şiirinin duruşunu belirler. Kıbrıs Türk şiirinde birçok örnekte “Dizeler büyük harfle başlar” kuralına karşı çıkış da bu duruşun göstergelerinden birisidir.

Güncelleme Tarihi: 22 Mart 2021, 16:06
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner111

banner34

banner75