Kıbrıs’tan Beyaz Ruslar geçti

LAÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Elnur Ağayev’in kaleme aldığı kitapta, 1920’de Kıbrıs’a mülteci olarak gelen Beyaz Ruslar anlatılıyor

Kıbrıs’tan Beyaz Ruslar geçti
  • 15 Nisan 2018, Pazar 10:47

Aliye ÖZENCİ

 

Lefke Avrupa Üniversitesi (LAÜ) Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Elnur Ağayev’in “Kıbrıs’tan Geçen Beyaz Ruslar” adlı ilk kitabı, 2015 yılında Işık Kitabevi tarafından yayımlandı.


Ağayev kitabında, 1920-1922 yıllarında Kıbrıs’a göç eden Beyaz Rusların siyasi, ekonomik ve kültürel yaşamlarını inceledi. Bu incelemelerde Rusların adaya 1920 Mart’ta göç ettiğini ve 1922’de ayrıldıklarını tespit etti.


Doç. Dr. Elnur Ağayev’in araştırması bir gazete kupürüyle başladı. Tarihçi Nizamettin Balaban’ın çalışmalarını anlatırken, arşivlerde Ruslarla ilgili bilgilere ulaştığını söylemesi, Ağayev’in ilgisini çekti.

Kendisi de eski Sovyetler Birliği vatandaşı olması dolayısıyla konuyu daha çok merak etti.


Doç. Dr. Elnur Ağayev, tarihte iz bırakan kimliklerin araştırılıp, din, dil ve ırk fark etmeden yazılması gerektiğini düşünerek “Kıbrıs’tan Geçen Beyaz Ruslar” kitabını kaleme aldı.


Dört bölümden oluşan kitapta, “Beyaz Ruslar kimdir, adaya neden geldiler, adadaki yaşam şartları nedir, nereye götürüldüler, adada kalan oldu mu, kalanlar ne işle uğraştı ve kalanları hangi sürece kadar takip edebiliyoruz, adada izleri kaldı mı?” sorularına yanıt veriliyor.


Kitapta, araştırmanın doğruluğunu ispatlamak için fotoğraflar, gazete kupürleri ve belgeler de kullanıldı.


Elnur Ağayev, “Kıbrıs’tan Geçen Beyaz Ruslar” kitabının araştırmalarına 2010 yılında başladı ama daha önce bu konuda bir çalışma olmadığı için zorluklarla karşılaştı. 


Yeterli arşiv ve kaynak olmayışından dolayı çalışmanın süresi uzadı ama Ağayev, yazdığı kitapla KKTC’de bu alanda yapılan ilk çalışmaya imza atmayı başardı.


Bir araya geldiğim Doç. Dr. Elnur Ağayev’le kitabının içeriğini ve araştırmalarını konuştuk.

 

Gazete kupürü

Doç. Dr. Elnur Ağayev  “Kıbrıs’tan Geçen Beyaz Ruslar” kitabını kaleme alma sürecinin, tarihçi dostu Nizamettin Balaban’la sohbeti esnasında kendisine “Yahu, Kıbrıs basınında milli mücadele dönemi haberlerini incelerken, Mağusa’da sizin Ruslara rastladım. Bir incele bakalım, sizinkilerin ne işi varmış Kıbrıs’ta?” demesiyle başladığını anlattı.


Ağayev, “Doğrusu konu ilgimi çekti ve bu yola çıktım. Araştırmalarım sırasında kaynak ve arşiv sıkıntısı yaşadım. Çalışmaya başlarken elimde sadece 22 Mart 1920 tarihli ‘Doğru Yol’ gazetesinde Beyaz Ruslarla ilgili yayınlanan kısa bir haber kupürü vardı. Daha sonraki aşamada değişik ülke arşivlerinde konuyla ilgili kaynakların olduğunu fark ettim. Aynı zamanda Nizamettin ve Harid Fedai hocalarım, yardımlarını benden esirgemedi ve ellerindeki bilgileri benimle paylaştılar” dedi.


Ağayev, veri olarak, Girne Milli Arşiv ve Araştırma Dairesi kaynakları, Türkçe, Rusça, İngilizce arşiv belgeleri ve gazete kupürleri, internet sayfaları, sözlü ve yazılı birçok kaynağın kitapta kullanıldığını ifade etti.


 

“Beyaz Rus” adının doğuşu

 


Ağayev, Kıbrıs adasının stratejik konumu nedeniyle tarih boyunca birçok devletin ilgisini çektiğini kitabında anlattı.


Fakat onun araştırması ve üzerinde durduğu konu ‘Beyaz Ruslar’dı. Peki kimdi bu beyaz Ruslar? Ağayev bu soruyu şöyle yanıtladı:


 “Bolşevikler, 1917 yılında Rusya’da iktidara geldi. Rusya yeniden şekillenmeye başladı. Çarlık yönetimini beraber devirmelerine rağmen Bolşevikler bu yeni süreçte farklı yaklaşımları dikkate almıyor ve her konuda belirleyici olmak istiyordu. Bu durum da ülkeyi iç savaşa sürükledi. İç harbi kazanan da Bolşevikler oldu. Kaybedenler ise ülke dışına iltica etmek zorunda kaldılar. Ruslar, kendilerini herhangi bir renkle tanımlamadılar fakat “kızıllar”a karşı mücadeleleri nedeniyle tarih karşısında Beyaz Ruslar olarak anıldılar”.


Kitapta Ruslara ‘beyaz’ denilmesinin nedeni birkaç şekilde anlatılıyor. Bunlardan bir tanesi ise şöyle: “Moskova sokaklarında Bolşeviklere karşı mücadele eden Moskova Öğrenci Gençler Birliği üyeleri Bolşevik yanlısı ‘Kırmızı Muhafızlar’a karşın kollarına beyaz bant bağlamışlar. Bundan dolayı bu gençlere Beyaz Muhafızlar dendi. Kaynaklarda anlatılan başka hikâyeler de bulunmakta”.

 

Adaya ilk gelişleri 1920’de

 


Rusya’da yaşanan iç savaş dolayısıyla değişen rejim halk için güvensizlik yarattı. Elnur Ağayev, “İlk olarak zengin ve durumu iyi olanlar ülke dışına göç ettiler. Zamanla Bolşeviklere karşı mücadeleyi kaybedenler de ülkeyi terk etmeye başladı. İlk göçler Rusya ile sınır ülkelere veya yakın olan ülkelere yapıldı. Bu ülkelerden biri de Osmanlı Devleti’ydi” diyerek şöyle devam etti:


“1920’lerde İstanbul göç alma bakımından önemli günlerini yaşamaktaydı. Sonraki aylarda göçün çoğalması gerekçesiyle, Rus mültecilerin Türkiye’nin diğer bölgelerine, Akdeniz’deki adalara ve aynı zamanda Kıbrıs’a yönlendirilmeleri söz konusu oldu. Ve ilk Rusların adaya gelişi 1920 Mart ayında gerçekleşti. Herson isimli ilk gelen gemide, hasta, yaralı subay, asker Güney Rusya Silahlı Kuvvetleri’nde görev yapan memurlardı. İkinci gemi, 1 Nisan 1920’de geldi. Anatoliy Molçanov isimli gemide kadın, çocuk ve engelliler bulunmaktaydı”.

 

Beyaz Rusların adada yaşadığı yer Mağusa

 


Ağayev, Mağusa Limanı’na getirilen mültecilerin bugün ‘Gülseren Kampı’ olarak bilinen kampa yerleştirildiğini anlattı. Kaynaklarda, Beyaz Rusların Kıbrıs’a yerleştirildikleri iki kamp olduğunun yazdığını ifade eden Ağayev, bunların Mağusa’daki İngiliz askeri mülteci kampı ve Limasol yakınındaki Polemidya kampı olduğunu söyledi. Ağayev, o dönemde mültecilerden İngilizlerin sorumlu olduğunu belirterek Beyaz Rusların adada toplu şekilde yaşadıkları ilk yerin de Mağusa olarak kayıtlarda yer aldığını kaydetti.


Doç. Dr. Elnur Ağayev’in “Kıbrıs’tan Geçen Beyaz Ruslar” kitabında, kamplarda yaşananları, yaşam şartlarını ve faaliyetlerini de anlattı.

 

Lefke’de Beyaz Rus “kolonisi”

 


 Kıbrıs adasında 1920-1922 yılları arasında mülteci hayatı yaşayıp, bir süre sonra toplu şekilde adadan ayrılan Beyaz Rusların, ilk başta Bulgaristan ve Yugoslavya olmak üzere dünyanın değişik ülkelerine götürüldüğünü belirten Ağayev, Kıbrıs’ta kalanların da olduğunu tespit ettiğini, özellikle bugünkü KKTC sınırları içinde yaşamlarına devam edenlerin Lefke bölgesine yerleştiklerini şu cümlelerle aktardı:


“Adada yaşamlarına devam eden Beyaz Rusları araştırırken cımbızla seçecek kadar az bilgiye rastlamış olsam da, özellikle Lefke bölgesinde halk üzerinde bıraktıkları izlere ulaştım. Kıbrıs Maden Şirketi’nde iş bulup çalışan Beyaz Ruslar Lefke’de nerede ise bir “koloni” oluşturmuşlardı.


Beyaz Ruslardan doktor Smitten ve Vroblevski, Lefke bölgesinde 1936-37 yılında yaşanan bulaşıcı hastalıklara şifa olmuştur. Lefke halkının yardımıyla o dönemlere ait doktorların isminin yazılı olduğu raporlara kitabımda belge olarak yer verdim.


Yine kitapta, Lefkeli olan Harid Fedai’nin Beyaz Ruslarla ilgili anlattıklarını ve bölge halkının hafızasında kalan bilgileri de okuyucuyla paylaştım.”


Doç. Dr. Elnur Ağayev, 2015’te yayımladığı “Kıbrıs’tan Geçen Beyaz Ruslar” eserini, 2020’de Beyaz Rusların Kıbrıs’a gelişlerinin 100’üncü yılında Türkçe, Rusça ve İngilizce genişletilmiş baskı olarak yayımlamak istediğini söyledi.


Ağayev, “Kitapla ilgili çalışmalarımı sürdürüyorum. Bu konuda elinde bilgi olanlar varsa bana ulaşmalarını isterim. Küçük bir belge büyük bir kanıt olabilir” dedi.

Beğendim 0 Muhteşem 1 Haha 0 İnanılmaz 0 Üzgün 0 Kızgın 0

SEN DE DÜŞÜNCELERİNİ PAYLAŞ!

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yükleniyor

BU HABERİ OKUYANLAR BUNLARI DA OKUDU

YAZARLAR

tümü
    Takımlar O G B M Av P
1 YENİCAMİ AK 30 18 7 5 30 61
2 DOĞAN TÜRK BİRLİĞİ SK 30 17 6 7 19 57
3 GAÜ ÇETİNKAYA TSK 30 16 7 7 15 55
4 BİNATLI YSK 30 14 8 8 15 50
5 MERİT ALSANCAK YEŞİLOVA SK 30 12 12 6 11 48
6 BAF ÜLKÜ YURDU 30 12 9 9 20 45
7 LEFKE TSK 30 13 5 12 16 44
8 CİHANGİR GSK 30 12 7 11 4 43
9 KÜÇÜK KAYMAKLI TSK 30 13 3 14 -1 42
10 MAĞUSA TÜRK GÜCÜ 30 11 8 11 7 41
11 TÜRK OCAĞI LİMASOL 30 13 2 15 2 41
12 L. GENÇLER BİRLİĞİ SK 30 10 7 13 -8 37
13 GENÇLİK GÜCÜ TSK 30 10 4 16 -25 34
14 YALOVA SK 30 6 7 17 -23 25
15 YENİ BOĞAZİÇİ DSK 30 5 9 16 -35 24
16 OZANKÖY SK 30 4 7 19 -47 19
yukarı çık