banner6

Sanat eserindeki güzellik ve alımlayıcının rolü

banner37

Sanat eserindeki güzellik ve alımlayıcının rolü
banner99

Ahmet UÇAR

Bilginin kaynağı konusunda birçok düşünür tarafından çeşitli argümanlar ortaya atılmıştır. Bu düşünürlerden birisi olan Platon’a göre bilginin kaynağı idealar dünyasıdır.


Yani asıl dünya, gerçekliğini yer aldığı mekan idealar dünyasıdır. İçinde yaşadığımız dünyadaki “şey”ler idealar dünyasının bir kopyasıdır. Platon bilginin de estetiğin de idealar dünyasında var olduğunu düşünür.


Platon’a ve hocası Sokrates’e göre bilgi insanda doğuştan gelen bir özelliktir. Kişinin bilgiye ulaşması hatırlama yoluyla gerçekleşir. Öyle ki Sokrates’in hiçbir bilgi birikimi olmayan bir köleye soru sorarak geometri çözdürdüğü dile getirilmektedir.


 Akılcılık (Rasyonalizm) akımı içerisinde değerlendiren Platon’a göre bilgi görüldüğü gibi doğuştan gelen bir özelliktir, insanın içerisinde vardır.

Sanatsal güzelliğin kaynağı


Peki, sanat eserindeki güzellik o eserde kendiliğinden mi bulunur yoksa sanat eserine güzellik sıfatını alımlayıcı (Sanat eserine bakan kişi) mı vermektedir.


Edebiyat özelinde gidildiğinde birçok akımın ve kuramın ortaya çıktığı görülmektedir. Eleştiri kuramlarına bakıldığında da yazara yönelik, okura yönelik ve esere yönelik olmak üzere üç çeşit eleştiri türünün olduğunu görürüz.


Konumuzla ilişkili olması nedeniyle Yapısalcılık kuramına göz attığımızda Ferdinand de Sassure’ün dilbilim kuramından yola çıkılarak oluşturulan Yapısalcı yöntemde sanat eserine eğilim gösterilir.


Bir metindeki güzellik metnin içerisindeki bağlantılardan oluşur. Okurun veya yazarın söz konusu eserin güzel olması noktasında bir rolü yoktur, sanatsal güzelliği metnin kendisi doğurur.


Bu kurama göre yaklaşıldığında sanatsal güzelliğin eserde kendiliğinden bulunduğu görülmektedir. Ancak buradaki sorun sanatın işlevinin göz ardı edilmesidir.


 Yapısalcılık bağlamında bakıldığında eserin iletişim yönü arka planda kalmaktadır. Oysa sanatın temelinde kişilere haz vermesi yatmaktadır.


Estetik felsefesinde de estetik tavır kişinin bir sanat eseri veya doğa parçasına baktığında aldığı hazza göre varoluşunu sağlar. Yani eylemi estetik tavır yapan söz konusu objenin kişiye haz vermesidir. Böyle bir durumda sanat eserinin alımlayıcıdan bağımsız olarak bir estetik değer taşıması estetik temellere aykırılık arz etmektedir.

Ortak estetik yargılar var mıdır, yok mudur ?

Estetik felsefesinde üzerinde durulan noktalardan birisi de ortak estetik yargıların varlığı konusudur. Bir sanat eserine bakan kişilerin tümünde ortak bir estetik yargı oluşmakta mıdır, yoksa sanat eseri kişiden kişiye değişmekte midir?


Kant gibi bazı düşünürler sanat eserin zorunlu olarak güzel olduğunu savunur. Yani ortada bir sanat eseri varsa bu sanat eseri mutlaka güzeldir. Bu nedenle ortak estetik yargılar vardır.

banner134

Croce gibi düşünürlere göre ortak estetik yargılar yoktur. Bir sanat eseri kişinin yaşına, içinde yetiştiği kültüre, cinsiyetine, içinde bulunduğu koşullara göre değişiklik göstermektedir. Bu nedenle herkesi kapsayan ortak estetik yargılar yoktur.


Bu iki görüş çerçevesinde de düşündüğümüzde ortak estetik yargıları savunan düşünürlerin de sanat eserini alımlayıcıdan bağımsız düşündüğü görülmektedir.


Oysa gündelik yaşamda olduğu gibi sanatta da birçok olay ve durum kişilerin birikimine göre algılanır. İoanna Kuçuradi’nin İnsan ve Değerleri adlı yapıtında değer atfetme bölümünde dediği gibi herkes kendisi için önemli olan şeyi daha değerli görür. Bir edebiyat öğrencisi şiiri, felsefeyi sevebilir, bir matematikçi sayısal alanı daha değerli bulur.


Görüldüğü gibi değer felsefesine baktığımızda da olay ve durumların kişilerin kişisel özelliklerine göre anlam bulduğu ortadadır.


Bu perspektiften de bakacak olursak bir sanat eserindeki değer/ güzellik o sanat eserine bakan alımlayıcıdan kaynaklanmaktadır.


Tüm bu unsurları düşündüğümüzde sanat eserindeki güzelliğin eserle alımlayıcı arasındaki ilişkinin bir sonucu olarak varoluşunu sağladığını söyleyebiliriz.

Güncelleme Tarihi: 29 Eylül 2021, 16:42
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner111

banner34

banner75

banner88

banner110

banner104