banner6

Şiirde bumerang etkisi ve insanın kendini arayışı

banner37

Şiirde bumerang etkisi ve insanın kendini arayışı
banner8

Ahmet UÇAR

 Yunan mitolojisinde insanın bir başka insanda diğer yarısını aramasının ilginç bir hikayesi vardır. Hikayeye göre insan türü ilk olarak iki başlı, dört kollu, dört bacaklı, çift kalpli bir biçime sahiptir.


İnsanların bu şekilde mutlu bir hayat sürmesi, onlara Tanrı’yı unutturmuştur. Kendisine şükranlarda bulunmayı, dualar etmeyi bırakan insanlara kızan Yüce Tanrı Zeus, insanlığa katı bir ceza vermiştir.


Zeus, gözleri kamaştıracak yıldırımıyla insanlara bir darbe indirmiş ve onları ortadan ikiye ayırmıştır. Çiftlik halini kaybeden insanlar dağılmış ve insanlar bir başka insanda diğer yarasını aramaya başlamıştır. İnsanın bir başkasında aradığı aslında kendisidir diyebiliriz.


Buradan Estetik Felsefesi’ne yönelirsek, bu felsefeye göre sanat eserinin görevlerinden birisi kişiye haz vermesidir.


Kişi, sanat eserinde kendinden izler buldukça kendini tamamlanmış hisseder. Peki yaratma sürecindeki insanın kendini arayış veya bir başka deyişle kendine yönelmesi şiirde nasıl karşımıza çıkmaktadır.


Şiirlerde şairin kendine yönelecek bir imge sistemi kurması bumeranga benzemektedir. Sanatçı imgesel bir dil tasarlayarak kendine yönelir. Bu yapılırken de dönüşlülük zamiri olan “Kendi” kelimesi kullanılmaktadır.


Bumerang etkisi taşıyan dizeler şairin kendi varlığıyla buluşmasını sağlarken, okurun da kendisiyle yüzleşmesine olanak vermektedir.  Bu imgeler, genellikle yalnızlık izleğini bünyesinde taşımaktadır.

“Daha ilk oturumda suçsuz çıkıyorum

Oturup esmer bir kadını kendim için yıkıyorum

İyice kurulamıyorum saçlarını

Bir bardak şarabı kendim için içiyorum



Halbuki geyikli gece ormanda


Keskin mavi ve hışırtılı


Geyikli geceye geçiyorum

Uzanıp kendi yanaklarımdan öpüyorum.”


Turgut Uyar’ın ünlü şiirlerinden Geyikli Gece’den alınan bu dizelere bakıldığında şairin kendine yönelen bir imge kullanarak şiiri daha etkileyici bir hale getirdiğini görmekteyiz.

  Yukarıdaki alıntıdaki son dizede geçen “Uzanıp kendi yanaklarımdan öpüyorum” ifadesine bakıldığında şairin kendine yönelen bir imge oluşturulduğunu görmekteyiz.

“haliç'te bir vapuru vurdular dört kişi

poliskaatilleri arıyordu

delicaferismailtayfur ve şaşı

üzerime yüklediler bu işi

sarhoştumkasımpaşa'daydım

vapuru onlar vurdu ben vurmadım

cinayeti kör bir kayıkçı gördü

ben vursam kendimi vuracaktım”

Attila İlhan’ın Cinayet Saati şiirinden alınan yukarıdaki dizelere göz atıldığında, anlatımcı bir forma sahip olan şiirin son bölümünde şairin kendisine yönelen bir imge kullandığını gözlemleriz.


“Vapuru onlar vurdu ben vurmadım/ cinayeti kör bir kayıkçı gördü// ben vursam kendimi vuracaktım” dizelerinde şair “Ben vursam kendimi vuracaktım” diyerek kendisine yönelmiştir.


“Upuzun bir avın gümüş tilksiyim

Irmaklar boyunca koştum karda koştum

Bıraktım kıymadım canlar azizdi

Dönüp kendimi avladım”

Gülten Akın’ın Ters Çingene şiirinde yer alan yukarıdaki dizeleri ele aldığımızda son dizede bulunan “Dönüp kendimi avladım” ifadesinde şairin kendine yöneldiğini, böylelikle okurun da kendisine yaklaşmasını sağladığını görmekteyiz.

“Var, var olmasına, ama burada, suyun yanı başında

çekirgelerin çıtırdayıp yandıkları yerde

onlar bekleye dursun, ben kendimi beklemek

istiyorum”

Pablo Neruda’nınÇobanıl şiirinde geçen bu dizelere de baktığımızda özellikle “onlar bekleye dursun, ben kendimi beklemek/ istiyorum” dizelerinde şairin kendine yöneldiğini gözlemleriz.

banner134


Okuru etkisi altına alan unsurlardan birisi, eserde kendinden izler bulmasıdır. Şiiri okuduğu dönemde benzer duygular hisseden okur, içindeki yalnızlığı şiirle gidermektedir.


Bir sanatçı olarak şair de şiir yaratım sürecinde kendine yönelen imgeler yaratırken hem kendi varlığıyla buluşur, hem özgün de imge dünyası yaratır hem de okurla arasında bir ilişki yaratır.


Yukarıda incelenen dizelere göz attığımızda verilen örneklerdeki dizelerde şairlerin dönüşlülük zamiri olan “Kendi” kelimesini kullanarak kendi varlığına yöneldiğini görmekteyiz.


Bu kendine yönelen imgeler yalnızlık teması etrafından şekillenerek, bir başkasının olmaması durumunu yaratıp şiire güç katar.

Şairin bu kendini arayışı diğer yarısını arayan insan türüyle benzerlik göstermektedir. Şairin bu arayışı okurun da kendisine yönelmesini sağlamaktadır.

YORUM EKLE
banner140
SIRADAKİ HABER

banner111

banner34

banner75

banner88

banner104