banner6

Şiirde kurgu hissi

banner37

Şiirde kurgu hissi
banner99

Ahmet UÇAR

Sanatın çeşitli işlevleri arasında alımlayıcıya (sanat eseri karşısındaki kişi) farklı kapı aralaması da yer almaktadır.

Bu kapı gündelik yaşantı içerisinde bulunamayan, sanatçıyla alımlayıcının kendi serüvenlerinden ve bilinçaltında biriktirdiği olay ile durumlardan oluşan bambaşka bir dünyaya açılır.


 Kişi bir şiir okuduğunda, resme baktığında veya müzik dinlediğinde bedeninin durduğu noktadan uzaklaşarak içsel bir yolculuğa çıkar.

banner134


Sanatın ortaya çıkışının oyuna da bağlanması, insanın içinde bulduğu nesnel dünyadan uzaklaşarak sanat eserinden keyif alması ve çeşitli duygulanımlar içerisine girmesi nedeniyledir.


Bir sanat olarak şiirle ilgilenen okurda şiirle karşı karşıya geldiğinde başka bir gerçeklik alanıyla, yeraltında biriken duygularıyla yüzleştiği yeni bir dünyayla baş başa kalır.

Hazcı bir yaklaşımla şiire yoğunlaşan okur, karşısında kelimelerden ve o dilsel yapıdan ziyade başka bir yaşantı bulur.


Abartı olarak gelmezse, okurun bir öykü veya romanda olduğu gibi elinde bir nesne tuttuğunu unutarak gerek şiirin müzikalitesi, gerekse de özgün imge dünyasıyla ortaya çıkan büyülü bir zaman dilimini yaşadığını söyleyebiliriz. Şiiri okura hazcı anlamda sevdiren de işte bu büyülü an yaratma gücüdür.

İşte tam burada bu yazının asıl yerine gelebiliriz. Şiirin tüm bu özelliklerine rağmen okurun, söz konusu şiirin bir şiir olduğunu hissetmesinin; başka bir ifadeyle elindeki metnin bir kurgudan ibaret olduğunu fark etmesinin şiirin bu gücünü zedelediğini düşünüyorum.

Üstkurmaca metin ve şiir zıtlığı

Post-modern romanlarda kullanılan tekniklerden birisi de üstkurmacadır. Üstkurmaca tekniğinde yazar, söz konusu romanın bir kurgu olduğunu hissettirir, hatta okurla diyalog kurar.

Türk edebiyatından Orhan Pamuk’un Masumiyet Müzesi’ne yaklaştığımızda, yazarın kitabı yazma süreci, müzeyi oluşturması, okura seslenmesi akla getirilebilir.


Görüldüğü gibi bu tekniğin güttüğü amaçların başında metnin bir kurgu olduğunu okura hissettirmek gelmektedir.

Postmodern romanlarda görülen bu teknik farklı bir kurgu olması yönüyle okura alışılmışın dışında bir heyecan verirken; aynı şeyin şiirde gerçekleşmesi ise kanımca aynı etkiyi yaratmamaktadır.


Şiirin içinde geçen “Bu şiiri yazdım”, “Bu şiir senin için” şeklindeki ifadeler şiirin o büyülü etkisini ortadan kaldırmaktadır.


Aristoteles’in Poetika adlı eserinde katharsis kavramını kullanarak, tragedya karşısındaki izleyicinin söz konusu oyunda kendinden izler bularak arındığını ve rahatladığını dile getirmektedir.

Kişi yaşadığı iç çatışmaları tragedyada görerek bastırılmış duygularıyla yüzleşir ve olumsuzluklardan arınır. Aristoteles katharsis kavramının işlevini şöyle açıklar: “Tragedyanın görevi, uyandırdığı acıma ve korku duygularıyla ruhun tutkulardan arınmasını sağlamaktır.”


Aristoteles’in bu kavramından yola çıkarak şiire döndüğümüzde şiirin bir kurgu olduğunun hissettirilmesinin alımlayıcının kendisiyle yüzleşmesine de engel teşkil ettiğini sanıyorum. Nitekim okuduğu şiirin bir kurgu olduğunu hisseden kişi, o şiirden tam anlamıyla haz alamayacaktır.

“Bense sessizce ayrılıp gittim yarasını kuliste saran bir soytarı gibi

Tavukçu benim için artık tavşanın suyunun suyu gibi

Sana gelince, ah sen yok musun sen

Bir daha rastlar mıyım sana

Günlerin ne getireceği bilinmez ki

Ben bu şiiri yazdım barok biçimi

Her gün bir şiir yazacağım sana.”

İkinci Yeni akımının öncülerinden olan Cemal Süreya’nın“Bugün Ne ?” şiirinden alınan yukarıdaki dizelere bakıldığında okurun son iki dizeye kadar “yarasını kuliste saran soytarı”, “Bir daha rastlamak”, “Günlerin getireceğinin bilinmezliği” ifadeleriyle belli bir duygu durumu yaşadığını görürüz ancak son iki dizeye gelindiğinde ise bu duygulanımların şiirden ibaret olduğu hissedilir.


Şair son iki dizede “Ben bu şiiri yazdım barok biçimi / Her gün bir şiir yazacağım sana”İfadelerini kullanarak okuru kapıldığı o büyülü andan koparıp karşısındakinin şiir olduğunu hissettirmektedir.


Tüm bu unsurları düşündüğümüzde büyük bir işleve sahip olan, okurun olumsuz duygularından arınmasını sağlayan ve yalnızlığını gideren, en çok da okura büyülü bir zaman dilimi yaratan şiirlerin içerisinde söz konusu metnin bir kurgudan ibaret olduğunu hissettiren “bu şiir” şeklinde başlayan dizelerin şiirin etkisini azalttığını söyleyebileceğimizi sanıyorum.

YORUM EKLE
banner140
SIRADAKİ HABER

banner111

banner34

banner75

banner88

banner104