banner6

Zanaat ile sanat arasındaki ilişki

banner37

Zanaat ile sanat arasındaki ilişki
banner99

Ahmet UÇAR

Sanat kavramının tanımı yapılmaya çalışılırken genellikle sanatla zanaat arasındaki farka dikkat çekilmektedir. Zanaat genellikle faydacılığın peşinde ürünler yaratan bir anlama sahipken, sanat biricik olma özelliğiyle zanaattan ayrılmaktadır.


Türk Dil Kurumu’na göre “Zanaat” kelimesi “İnsanların maddeye dayanan gereksinimlerini karşılamak için yapılan, öğrenimle birlikte deneyim, beceri ve ustalık gerektiren iş, sınaat” şeklinde açıklanmaktadır.

  Bu tanımdan yola çıkıldığında nasıl zanaat insanların maddeye dayanan gereksinimlerini karşılamak için verilen uğraşsa, sanatın da insanın ruha dayanan gereksinimlerini karşılamak için ihtiyaç duyduğu estetik bir gereksinim olduğu söylenebilir.

banner134

Kullanım alanları farklı olan faaliyetlerde dikkat çekmese de benzer işlevler için kullanılan ürünler ise sanatla zanaat arasındaki yakınlığı sorgulatmaktadır. Nitekim bir resim ile bir masa, bir şiir ile bir sandalye arasında kullanım alanları bağlamında belirgin farklılıklar söz konusudur.


Resme ve  şiire sanatsal bir ürün olarak bakılırken, masa ve sandalyeye zanaatsal bir üretim olarak bakılabilir. Peki, benzer işlevlerde kullanılan sanatsal ve zanaatsal ürünlerde nasıl bir düşünce içerisinde olunmalıdır.


El işi sanatı olarak tanımlanan, kişilerin elleriyle yarattıkları, genellikle “hobi” değeri olarak görülen ürünler sanat eseri olarak mı yoksa zanaat ürünü olarak mı değerlendirilecektir?

 Örnekleyerek soracak olursak bir ustanın yaptığı bıçakla, bir el işi sanatçısının yaptığı bıçak; belli kalıplar içerisinde yapılan bir oyuncak bebekle bir el işi sanatçısı tarafından yapılan bebek; fabrikada üretilen bir tesbihle bir ustanın ellerinden çıkan tesbih arasında sanat ve zanaat noktasında nasıl bir fark söz konusudur?


Yukarıda sayılan tüm ürünler bir amaç olarak tasarlanmakta ve alıcısını bulmaktayken, bu ürünlerin sanat mı yoksa zanaat mı olduğuna nasıl karar verilecektir?


İşte tam bu noktada sanatın temel özelliği üzerinde durulmalıdır: Haz vermesi ve biricik olması.


El işi ürünlerine de sanatsal özelliği veren unsurların başında estetik bir haz vermesiyle bakan kişide yeni duygu durumları uyandırarak sürekli bir üretim halinde olmasıdır. Öyle ki sadece yemek yapmakta kullanılması için üretilen fabrika yapımı bir bıçakla, kabartmalı, çizimli, baktıkça ve dokundukça kişiye farklı hazlar veren bıçak arasında belli bir fark söz konusudur.


 Sanatla zanaat arasındaki geleneksel tanımlar el işi sanatlarını yadsımaktadır. Oysa görüldüğü gibi zanaatın içerisinde de sanatsal yönler kendine yer bulmaktadır.

Sanatın zanaatlaşması

Sanatla zanaatın üreticilik, biriciklik  ve haz vermesi açısından ayrıldığını söylesek de maddi kaygıların sanatsal olanı zanaatsallaştırdığını hatta nesneleştirdiğini söyleyebileceğimizi sanıyorum.


 Sanatçının asıl ereği her zaman yeniliğin peşinden koşmak ancak bunu estetik haz kapsamında aramak olmalıdır. Ancak, tüketim kültürünün kendini göstermesi, sanatçının onaylanma gerksinimi ve maddiyatın sanatın önüne geçmesi sanatsal üretimin biriciklik ve haz verme yönünü kaybederek zanaata dönüşmesine hatta nesneleşmesine yol açmaktadır.


 Belli bir sanat alanının popüler kültüre hizmet etmediği sürece geniş kitleler tarafından ilgi görmesi istisnai sanatlar dışında pek gerçekçi değildir.


Gerek edebiyatta, gerek resimde, gerek tiyatroda gerekse de sinemada yoğun bir ilginin söz konusu olması ne yazık ki görülmemektedir.


Kimi sanatçıların estetik haz, yenilik, gerçekliği değiştirme, yeni bir dil yaratma, derinlik, doğayla empati kurma gibi çalışmalar yerine, daha çok kişiye ulaşıp maddi yönden rahatlamak için yüzeyselleşmiş, genele hitap eden üretimlerde bulunduğu görülmektedir.


 Edebiyat özelinden konuşacak olursak kimi yazıcıların çatışma unsurları ayrılık, ayrılığın verdiği acı, mutluluk ve hüzünden oluşan yüzeysel romanlarla binlerce baskı yapması ve bunun sonucunda da para kazanması sanatın zanaata hatta nesneye dönüştürülmesi anlamına gelmektedir.


Görüldüğü gibi zanaatsal ürünlerde sanatsal yönler olabileceği gibi kimi sanatımsı üretimlerde de zanaatsal yanlar söz konusudur.

YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner111

banner34

banner75

banner88

banner110

banner104