18 yıllık yalan!

banner37

Cumhuriyet Meclisi’nde 18 yıldır bekleyen ve nihayet haziranda görüşülmeye başlanan Hal Yasası’nın, ekimde Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu’na sevk edilmesi hedefleniyordu ancak olmadı

18 yıllık yalan!
banner90
banner8

Ceren ÖZBİL

18 YILDIR KONUŞULUYOR… Cumhuriyet Meclisi’nde yaklaşık 18 yıldır bekleyen Hal Yasası ile ilgili tasarı, haziranda Avrupa Birliği Uyum Yasa Tasarılarını Görüşmek Üzere Oluşturulan Geçici ve Özel Komitesi’nde görüşülmeye başlanmış ve görüşmelerin de ekim ayı içerisinde tamamlanması hedefleniyordu. Ancak yaşanan hükümet krizi nedeniyle Cumhuriyet Meclisi’ndeki komiteler toplanamadı ve Hal Yasası gibi daha birçok tasarının da görüşmeleri tamamlanıp, yasalaştırılamadı

EN FAZLA İKİ HAL KURULACAK… Hal Yasa Tasarısı’nın mevcut hali ile yasalaşması durumunda bakanlık, belediyelerin görüşlerini alarak, belli kurallar çerçevesinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde en fazla iki hal kurulması için çalışma başlatacak. Ayrıca söz konusu yasa tasarısı, mal ticaretinin kayıt altına alınması, gıda güvenliği, üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunması gibi konular için de büyük önem taşıyor

Ülkemizde yıllardır hayal edilen Hal Yasası, yalan oldu. Yıllardır “gıda güvenliği” ve “piyasada fiyat dengesi” için olmazsa olmaz olduğu söylenen ancak bu konuda bir türlü ciddi bir çalışma yapılmayan Hâl Yasası, bu kez de hükümet krizi nedeniyle komitelerin toplanamaması engeline takıldı.

Cumhuriyet Meclisi’nde yaklaşık 18 yıldır bekleyen söz konusu yasayla ilgili tasarı, haziranda, Avrupa Birliği Uyum Yasa Tasarılarını Görüşmek Üzere Oluşturulan Geçici ve Özel Komitesi’nde görüşülmeye başlanmış ve çalışmaların ekim ayı içerisinde tamamlanması hedefleniyordu.

Ancak yaşanan hükümet krizi nedeniyle Cumhuriyet Meclisi’ndeki komiteler toplanamadı ve Hal Yasası gibi daha birçok tasarının da görüşmeleri tamamlanıp, yasalaştırılamadı.

Söz konusu yasa tasarısı, mal ticaretinin kayıt altına alınması, gıda güvenliği, üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunması gibi konular için büyük önem taşıyor.

Tasarı şunları içeriyor:

En fazla iki hal olacak

Hal Yasa Tasarısı’nın mevcut hali ile yasalaşması durumunda bakanlık, belediyelerin görüşlerini alarak, belli kurallar çerçevesinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde en fazla iki tane olmak üzere halin kurulması için çalışma başlatacak.

Bu kurallar, üretici ve tüketicilerin korunması, hallerin sayısı ve bunların birbirlerine yakınlığı, üretici yoğunluğu ve tüketici piyasasının büyüklüğü, hal kurulacak yerin coğrafi konumu, mesken ve işyerlerine, gıda güvenilirliği bakımından risk oluşturan tesis ve benzeri yerlere uzaklığı, ulaşım olanakları ve hallerin çevreye, altyapıya ve trafiğe getireceği yüklerden oluşuyor.

Tapu, Planlama ve İnşaat ile

Çevre Dairesi’nin görüşü alınacak

Bakanlık, hal kurulması düşünülen arazi ile ilgili olarak Tapu Dairesi’nden, Planlama ve İnşaat Dairesi’nden ve Çevre Dairesi’nden görüş alacak.

Arazi mülkiyeti durumunun devlet arazisi olması, gerçek veya tüzel kişilere kiralamada yasal engelin bulunmaması, bölgede hal kurulmasının imar mevzuatına uygun olması ve çevresel etki değerlendirmesinin olumlu olması durumunda, söz konusu dairelerden olumlu görüş alınması koşulu ile bakanlık tarafından Bakanlar Kurulu’na öneri yapılacak.

İhaleye çıkılacak

Bakanlar Kurulu, öneriyi uygun bulması halinde alacağı karar ile önerilen bölgede hal kurulması için söz konusu araziyi, bu yasa kurallarına bağlı olarak, bakanlığın kontrol ve yönetiminde olmak üzere bakanlığa tahsis edecek.

Bakanlar Kurulu, tahsis kararı ile birlikte, söz konusu bölgenin gerçek veya tüzel kişilere, hal yapılması ve işletilmesi için kiralanması maksadı ile Kamu İhale Yasası’na göre ihaleye çıkılması kararını verecek.

İhaleyi kazanan gerçek veya tüzel kişiler ile bakanlık arasında aşağıdaki (4)’üncü fıkradaki kurallara uygun olarak önce ön kira sözleşmesi, sonrasında ise işletme- kiralama sözleşmesi imzalayacak.

İdari şartname ve teknik şartname kuralları

İhalenin idari şartnamesi ile teknik şartnamesinde belli kuralların yer alması ve bakanlığın yapacağı ön kira sözleşmesinin ve işletme-kiralama sözleşmesinin bu kurallara bağlı olarak yapılması koşul olacak.

Bu doğrultuda ön kira sözleşmesi en fazla bir yıllık olacak ve ön kira sözleşmesinden sonra kira- işletme sözleşmesi yapılacak ancak toplam kiralama süresi en fazla on yıl olacak.

Kira sözleşmesi yapılan gerçek veya tüzel kişi “işletmeci” olarak adlandırılacak.

Arazi kira bedeli, Taşınmaz Hazine Malları (Kiralama ve Değerlendirme) Yasası’na göre belirlenmiş olan en yüksek bedel olacak. Halin işletilmesinden doğacak ciro üzerinden Devlete ödenecek bedel, ihalede belirlenecek. Ciro üzerinden paylaşım oranı yüzde yirmiden düşük olamayacak.

İşletmeci, en geç bir yıl içerisinde hal tesis yatırımını tamamlayacak. Tesis yatırımı tamamlanıp, yetkili makamdan nihai izin alındıktan sonra, İşletmeci ile Bakanlık arasında İşletme-Kiralama Sözleşmesi yapılacak.

Yapılan tesis Devlet mülkiyetinde olup, işletmecinin tesis üzerinde, İşletme-Kiralama Sözleşmesi süresince tesisi kullanma ve işletme hakkı mevcut olacak.

İşletmeci, İşletme-Kiralama Sözleşmesi’ni imzalamadan, halden yer kiralayamayacak veya hizmet tarifesi uygulayamayacak.

İşletmeci, kiralanan araziyi veya yatırımını başkasına devredemeyecek veya başkası ile birlikte kullanamayacak.

İşletmeci, halin işletilmesi için, bilgilerin elektronik ortamda izlenmesi ve duyurulması, kayıt altına alınması amacıyla ilgili bilişim alt yapısını kurar, ihtiyaca göre güncelleyecek ve Bakanlıkla çevrim içi (on-line) olmasını sağlayacak. Bilgilerin yedeklenmesini sağlayacak. Sistemin ayrıntıları ihale teknik şartnamesinde ve kira sözleşmesinde belirlenecek.

İşletmeci, yapılan her işlemi kayıt altına alacak ve haldeki fiyatların açık ve sistematik bir şekilde, halka açık internet sitesinde, çevrimiçi (on-line) olarak görülebilecek şekilde yayınlanmasını ve halde işlem yapanların teklif verebileceği şekilde kurulmasını sağlayacak. Sistemin ayrıntıları ihale teknik şartnamesinde ve kira sözleşmesinde belirlenecek.

İşletmeci, halin güvenliğinden sorumlu olacak. Hali sigortalatacak.

İşletmeci, halin düzeni ve temizliğinden sorumlu olacak.

İşletmeci, halin işletilmesi için yeterli sayıda personel çalıştıracak.

İşletmeci, halin günün yirmi dört saati esasına göre izlenmesi ve kayıt altına alınması, yedeklenmesi için gerekli görüntüleme ve izlenme sistemini kuracak, devamlılığını sağlayacak ve bakanlığın bu sisteme erişimini temin edecek.

İşletmeci, bakanlığın, maliye işleri ile ilgili Bakanlığın, Sağlık Bakanlığı’nın, tarım işleri ile görevli Bakanlığın ve yetkili belediyenin kendi yasalarına göre yapacağı denetimlerde onlara yer temin edecek ve her türlü kolaylığı sağlayacak. Bakanlık veya denetim görevlilerinin direktiflerinin yerine getirilmesini ve uyarılan aksaklıkların giderilmesini sağlayacak.

Halde uygulanacak kira bedelleri ve diğer tüm hizmet tarifeleri işletmecinin görüşleri alınarak, bakanlık tarafından önerilecek Bakanlar Kurulu tarafından onaylanıp Resmi Gazete’de yayımlanacak bir tüzükle düzenlenecek.

İşletmeci, yetkili muhasip ve denetçi tarafından denetlenmiş hesaplarını her yıl bakanlık ve maliye işleri ile görevli bakanlığa sunacak.

İşletmeci, halde satılan mallardan, yüzde bir (%1) oranında Hal Katkı Payı’nı satışı yapandan tahsil edecek.

Ancak Hale bildirimde bulunmak koşuluyla 8’inci maddenin (1)’inci fıkrasında belirtilen mallardan Hal Katkı Payı alınamayacak.

Kiralanan arazi, Hal maksatları dışında, başka herhangi bir amaç için kullanılamayacak.

Ön Kira Sözleşmesi’nin veya Kira-İşletme Sözleşmesi’nin fesih edilmesi veya sona ermesi halinde işletmeci bu yatırımlarından dolayı Devletten herhangi bir zarar ziyan veya tazminat talep edemeyecek.

Tesis yatırımının imar mevzuatına aykırı olarak yapılması halinde, yıkım masrafları işletmeciden kamu alacağı olarak tahsil edilecek.

İşletmecinin bu madde kurallarına ve/veya Ön Kira veya Kira-İşletme Sözleşmesi’nin herhangi bir kuralına veya Yasa’nın işletmeci ile ilgili diğer madde kurallarına aykırı davranması halinde, Bakanlık tarafından aykırılığın giderilmesi için işletmeciye iki aylık bir süre verilecek. Bu süre sonunda aykırılığın işletmeci tarafından giderilmemesi halinde sözleşme fesih edilecek. Bakanlık bölge ile ilgili tekrar ihaleye çıkılması için Bakanlar Kurulu’na önerge yapacak.

İhaleye girecek kişilere ilişkin kıstaslar ihale şartnamesinde belirtilir. Tüccarlar, eşleri, birinci ve ikinci derece kan ve sıhri hısımları, evlat edindikleri ve evlat edinenleri ile kendilerinin ve bu kişilerin ortak olduğu şirket veya işletmeler ihaleye katılamayacak. Herhangi bir Belediye veya Belediyeler Birliği,  şirket kurarak veya şirkete ortak olarak ihaleye katılabilecek. Aynı işletmeci birden fazla hali işletemeyecek.

Hallerde satış zorunluluğu

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sınırları içerisinde malların toptan alım ve satımı Hallerde yapılacak. Malların, haller dışında toptan alım ve satımı yapılamayacak.

Yurt dışından yasalara uygun olarak ithal edilen malların satışı, Halde yapılacak. Hale girişi yapılmayan ithal mallar, ithalatçı tarafından toptan veya perakende satılmak amacıyla alıcılara teslim edilemeyecek.

Haller dışındaki paketleme tesislerinde paketlenen veya soğuk hava depolarında muhafaza edilen yerli üretim veya ithal malların satışı hale giriş yapılarak gerçekleştirilecek. Malların belediye sınırları içerisinde perakende veya toptan alım satımını yapmak amacıyla nakliyesini yapanlar veya muhafaza etmek üzere ambar işlemlerini yapanlar, söz konusu malların halden satın alındığını veya halde satılmak üzere nakliye veya muhafaza edildiğini belgelemek zorunda olunacak. Malları taşıyan nakliyeciler ve ambar sahipleri, bu maddeye göre, malların halden alımı ve satımı yapılmamış malların taşınmasından mal sahibi ile birlikte müteselsilen (müşterek) sorumlu olacak.

Malların perakende olarak satışını yapan üretici veya perakendeci, bunların halden satın alındığını belgelemek zorunda olacak.

Tüzük çıkarılacak

Tarım işleri ile görevli bakanlığın görüşleri alınarak gerekli görülmesi halinde; sebze ve meyve yanında ve arz ve talep derinliğine göre, et ve et ürünlerinin, süt ve süt ürünlerinin, su ürünlerinin, bal ve yumurta gibi diğer gıda maddelerinin, kesme çiçek ve süs bitkilerinin mal kapsamına alınması ve ihtiyaç olması halinde; kilogram, bağ, adet, litre birimleri dışındaki toptan veya perakende satış birimlerin belirlenmesi hususunda Bakanlık tarafından hazırlanıp, Bakanlar Kurulu tarafından onaylanıp ve Resmi Gazete’de yayımlanacak Tüzük çıkarılabilecek.

Bakanlık, Tarım işleriyle görevli Bakanlık ve Belediyeler, malların Belediye sınırları içerisinde toptan alım ve satımlarının münhasıran halde yapılmasını sağlamak amacıyla hale girişini sağlamak, malları toplatmak, satışını durdurmak, el koymak, imha etmek gibi gerekli her türlü önlemi almakla görevli ve yükümlü olacak.

Halde perakende satış yapılamayacak

Halde mal satışları, toptan mal miktarı olarak tanımlanan miktarın altında olmamak kaydıyla ve ancak toptan alım veya satım şeklinde yapılabilecek. Halde perakende satış yapılamayacak.

Haldeki mal satışları peşin olur. Halde malların pazarlık usulü ile satışı esas olacak. Ancak, açık artırma yoluyla veya birim fiyat üzerinden de satış yapılabilecek.

Belediyelere de katkı sağlayacak

Ödenen bedel ile ilgili vergi kesintileri, kıymet tartı, işletmeci hal katkı payı ödemelerinin tahsilinin takibi işletmeci tarafından yapılacak. Halde yapılan tüm satışlar ayda bir olmak üzere Gelir ve Vergi Dairesi’ne bildirilecek.

Belediye kıymet tartı ücreti, Belediyeler Yasası’nda belirlenen oranlara göre; belediyelere düşen paydan malların üretildiği yer belediyesine %75 oranında, halin bulunduğu yer belediyesine %25 oranında, ithal edilen mallarda ise halin bulunduğu yer belediyesine %25 oranında, diğer tüm belediyelere %75 oranında paylaştırılacak.

banner134
İşletmeci belediyeler adına tahsil etmiş oluğu kıymet tartı ücretini her ayın ilk iş günü ilgili belediyelerin hesabına yatıracak. Yatırımlar ile ilgili bilgilendirmeyi aynı gün bakanlığa yazılı olarak yapılacak.

Ürün künyesi zorunluluğu

Halde satışa sunulan malların kap ve ambalajlarının üzerinde ürün künyelerinin bulunması ve bu ürün künyeleri ile birlikte sergilenip satışa sunulmaları zorunlu olacak.

Halde yapılan her türlü işlemlerde kayıt tutulur ve belgelendirilecek. Haldeki tüm satışlar, Mal ve Hizmetler (Düzenleme ve Denetim) Yasası kuralları uyarınca, fatura ve makbuz karşılığı olacak. Halde satışı yapılan malların faturalarında satışın yapıldığı anda miktar ve fiyatın yazılması zorunlu olacak.

Malların toptan satışı, üreticiler, üretici örgütleri, tüccarlar tarafından yapılacak. Hal içinde üreticilerin üreticilerden veya tüccarın tüccarlardan mal alması, satması veya devretmesi yasak olacak.

İhraç edilmek üzere alınan mallar ihraç edilebilecek

Üreticiler kendi ürünlerini, Üretici Satış Noktaları’nda veya Üretici Pazarlarında perakende olarak satabilecek. İhraç edilmek üzere satın alınan mallar, ihraç edilebilecekler.

Sanayi üretiminde kullanılmak üzere, ithal edilen veya ülkede üretilen mallar sanayi üretiminde kullanılabilecek.

Hale bildirim, bakanlıkça belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde, (1)’inci fıkranın (A) ve (B) bentlerinde ve (C) bendindeki ülkede üretilen mallar için, üretildiği yerdeki hale, (C) bendindeki ithal mallar için, malın girdiği gümrük kapısının bulunduğu yerdeki veya en yakın yerdeki hale yapılan beyan işlemidir.

Henüz satışa konu olmayan ve depolarda muhafaza edilmek üzere gönderilen veya buralarda muhafaza edilen mallar üretildiği yerdeki hale bildirilecek.

Ancak, üretildiği bölgede hal yoksa bölgesine en yakın hale bildirilecek.

Herhangi bir halden satın alındığı veya herhangi bir hale bildirildiği belgelenen malların satışı engellenemeyecek, bu mallar üzerinden mükerrer Hal Katkı Payı alınamayacak ve bunlar hale girmeye zorlanamayacak.

Üretici örgütler satış yapabilecek

Üretici örgütleri ortak veya üyeleri ile ortak veya üyeleri dışındaki üreticiler veya diğer üretici örgütlerine ait malların toptan veya perakende olarak alım ve satımını, hangi üretici örgütüne ait olduğunu belgelemek kaydı ile yapabilecek.

Kayıt altında olacak

Sebze ve meyve toptan ticareti ile uğraşan tüccarlar, halde alım satım yapmak ve yer kiralamak için, vergi numarası beyan etmek suretiyle bakanlığa kayıt yaptıracaklar.

Kayıt, Gelir ve Vergi Dairesi’ne yıllık kayıt harcı olarak 100 (yüz) Türk Lirası yatırıldığını belgeleyen makbuz karşılığında yaptırılacak.

Tüccarlar, aracılık faaliyetleri sırasında kendi kusurlarından kaynaklanan veya kötü niyete dayanan kasıtlı her türlü eylem veya ihmallerinden veya ürünlerde ortaya çıkan kayıplardan sorumlu olacak.

Tüccarlar, teslim aldığı malları cinslerine, doğal özelliklerine, standartlarına, gıda güvenilirliğine ve kalitesine ilişkin koşullara göre özenle korumak, üreticinin ve kendisinin çıkarlarını eşit şekilde gözeterek malları satışa sunmak, üreticilere veya üretici örgütlerine gerekli bilgileri vermek zorunda olacaklar.

Tüccarların, satış bedeli üzerinden alacağı komisyon oranı, yüzde sekizi aşmamak üzere taraflarca serbestçe saptanır. Fiilen aracılık hizmeti verilmedikçe komisyon ücreti alınamayacak.

Teslim alınan malların satış bedeli ile satın alınan malların alış bedelinden yasal kesintiler dışında başka bir kesinti yapılamayacak. Tüccar, yasal kesintileri satış bedelinden düştükten sonra mal bedelini peşin olarak üreticiye ödemek zorunda olacak.

Tüccar, malların taşındığı iş araçlarını hale bildirecek.

YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner75