• 06 Ağustos 2018, Pazartesi 10:16
Prof. Dr. OğuzKARAKARTAL

Prof. Dr. Oğuz KARAKARTAL

Türkçe’nin ilk yazılı belgeleri üzerine

Dilimiz Türkçe, Ural-Altay dil ailesinin Altay koluna bağlı, sondan eklemeli bir dildir.  Fin, Macar, Moğol, Kore ve Japon dilleriyle akraba olan Türkçemizin ilk yazılı kaynakları şunlardır:

I) Orhun (Göktürk) Yazıtları (7-8. Yüzyıllar)

II) Yusuf Has Hacib,  Kutadgu Bilig (1069)

III) Kaşgarlı Mahmut, Divanu Lugati’t Türk (1074)

IV) Dede Korkut Hikâyeleri (9-11. Yüzyıllar)

I) Orhun (Göktürk) Yazıtları

Türkçe dünyanın eski dillerden biridir. Türkçenin şimdilik yazılı en eski belgeleri, bugün Moğolistan’da bulunan ve milattan sonra 7-8. yüzyıllara tarihlenen Orhun (Göktürk) Yazıtları’dır. Ancak burada kullanılan dil-Türkçe, işlenmiş, zengin bir yazı dilidir. Durum böyle olunca Türkçenin yaşı daha da eskilere götürülebilir. Ancak günümüze daha eski dönemlerden yazılı belge ulaşamamıştır.

Göktürk alfabesi Türklere özgü bir alfabedir. Orhun yazıtlarında kullanılan alfabe budur. Bu alfabeyi ve yazıtlardaki metinleri, ünlü dilbilimciler Danimarkalı Thomsen ile Rus Radloff çözmüştür.

Orhun (Göktürk) Yazıtlarının Türk dil ve kültüründeki yeri şöyle maddelenebilir:

• Türk dilinin yazılı en eski veya şimdilik ilk metinleridir.

• Yazıtlarda zengin, işlenmiş bir dil-Türkçe bulunmaktadır.

• “Türk” adı tarihte ilk kez bu metinlerde geçmektedir.

• Yazıtlar Türk dil, tarih ve uygarlığı hakkında bilgi içermektedir.

II) Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig

Karahan Uygur Türklerinden Yusuf Has Hacib’in, Karahanlı hükümdarına armağan olarak 1069’da yazdığı Kutadgu Bilig adlı eseri “saadet-mutluluk veren bilgi” anlamına gelir. Okuyana kutlu olsun, mutluluk verip yol göstersin düşüncesiyle kaleme alınan eser hem bu dünyada hem de öte dünyada nasıl mutlu olunacağını anlatır. Eserde bilgi, güvenilir bir kılavuz olarak nitelendirilir. Hükümdarın adil olması halinde ülkenin sorunsuz yürütüleceğini kaydeden Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig‘ini siyasetname, didaktik (öğretici) bir kitap olarak görmek mümkündür. Kutadgu Bilig‘in Türk kültüründeki yeri şöyle maddelenebilir:

• İslami dönem Türk edebiyatının ilk eseridir. (1069)

• Aruz vezniyle yazılan ilk eserimizdir.

• Çağatay Türkçesi ile kaleme alınmıştır.

• Siyasetname türünde bir eserdir.

III) Kaşgarlı Mahmut, Divanu Lugati’t Türk

Türkistan’ın Kaşgar ilinden olan Kaşgarlı Mahmut’un, 1074’te yazdığı ve adı “Türk Dillerinin Kitabı” anlamına gelen Divanu Lugati’t Türk, Türkçenin ilk büyük eseridir. Eser aslında bir ansiklopedik bir sözlüktür. Kaşgarlı Mahmut eserinde, kendi dönemindeki Türk boylarının yaşadığı yerleri ve konuştukları ağızları tesbit etmiş, Türk grameri hakkında bilgi vermiştir. 7500 ‘den fazla sözcüğü içeren Divanu Lugati’t Türk, aynı zamanda Türk atasözleri, deyimleri ile şiir parçalarına da yer verir. Divanu Lugati’t Türk ’ün Türk dili ve kültüründeki yeri şöyle maddelenebilir:

• Türk dilinin ilk sözlük ve gramer kitabıdır.

• Türk dilini öğretmek ve tanıtmak için yazılmıştır.

• Türk halk kültür ve edebiyatına ait parçaları içerir.

• Türk dünyasına ait ilk haritayı içinde barındırır.

• 1074 tarihli eserin tek yazma nüshasını 1917’de Ali Emiri Efendi, İstanbul sahaflarında bulmuş, Kilisli Rifat yeniden baskıya hazırlamış, Cumhuriyet döneminde de (1939-1943) Besim Atalay Latin harfleriyle yeni baskısını yapmıştır.

IV) Dede Korkut Hikâyeleri

9. 10 ve 11. yüzyıllarda, Azerbaycan ve Doğu Anadolu’daki Oğuz Türklerinin, Rumlar ve diğer bölge halklarıyla yaptıkları savaşlar üzerine söylenmiş-anlatılmış destansı hikâyelerdir. Bunlar daha sonra 15 ve 16. yüzyıllarda yazıya geçirilmiştir. Hikâyelerin anlatıcısı, Türkler arasında büyük saygı gören bilge Dede Korkut’tur. Dede Korkut parçalarının bugün Almanya (Dresden) ve İtalya (Vatikan) olmak üzere iki kütüphanede yazmaları bulunmaktadır.

Dede Korkut Hikâyeleri, yarı göçebe yarı yerleşik Oğuz Türklerinin yaşantılarını, hayat tarzlarını, gelenek ve görenekleri ile kahramanlıklarını anlatan öykülerden kuruludur. Bunların toplam sayısı oniki (12) dir. Dede Korkut öyküleri üzerine, Kilisli Muallim Rıfat, Orhan Şaik Gökyay, Muharrem Ergin, Saim Sakaoğlu, Osman Fikri Sertkaya, Semih Tezcan, Dursun Yıldırım gibi isimler çalışma ve yayım yapmıştır.


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


YAZARLAR

tümü
    Takımlar O G B M Av P
1 YENİCAMİ AK 4 4 0 0 6 12
2 MAĞUSA TÜRK GÜCÜ 4 3 1 0 9 10
3 BAF ÜLKÜ YURDU 4 3 0 1 6 9
4 GENÇLİK GÜCÜ TSK 4 2 2 0 6 8
5 CİHANGİR GSK 4 2 1 1 0 7
6 LEFKE TSK 4 1 3 0 3 6
7 GÖNYELİ SK 4 2 0 2 0 6
8 ÇETİNKAYA TSK 4 1 2 1 -1 5
9 MERİT ALSANCAK YEŞİLOVA SK 4 1 2 1 -2 5
10 ESENTEPE KKSK 4 1 1 2 -5 4
11 GİRNE HALK EVİ 4 1 0 3 1 3
12 TÜRK OCAĞI LİMASOL 4 1 0 3 -2 3
13 DOĞAN TÜRK BİRLİĞİ SK 4 1 0 3 -3 3
14 KÜÇÜK KAYMAKLI TSK 4 0 3 1 -3 3
15 BİNATLI YSK 4 1 0 3 -6 3
16 L. GENÇLER BİRLİĞİ SK 4 0 1 3 -9 1
yukarı çık